سيد صادق سجادى
113
تاريخ برمكيان ( فارسى )
برمكيان بيمارستانى در بغداد برآوردند و رياست آن را به پزشكى هندى به نام ابن دهن دادند كه خود از مترجمان آثار هندى به عربى بود « 1 » . نيز كسانى چون منكه ، بازيكر ، قليرفل ، سندباد از پزشكانى بودند ك به دعوت برمكيان از هند به عراق آمدند « 2 » . او حتى كسى را براى تحقيق و تهيهء داروهاى هندى به آن ديار فرستاد « 3 » . كتابهاى سسرد در طب ترجمهء منكه هندى ، ندان ، السموم شاناق چاناكيه وزير چندرا گوپتا و ترجمهء پهلوى آن به قلم ابو حاتم بلخى براى يحيى برمكى « 4 » ، از جمله ديگر كتب هندى است كه به عربى ترجمه شد و از آن چنين برمىآيد كه يحيى خود زبان پهلوى نيز مىدانسته است . صالح بن بهله هم از پزشكان هندى و مورد حمايت برمكيان بود كه شهرت بسيار يافت و طب هندى بيشتر توسط او در عراق شناخته گرديد « 5 » . بختيشوع پزشك برجستهء جندى شاپورى را نيز يحيى در 171 ق براى مداواى هارون به بغداد خواند « 6 » . سپس پسر او جبرئيل هم با حمايت برمكيان بويژه جعفر برمكى مقام و ثروت بسيار يافت و بعدها پس از زوال برمكيان مقام و اموال خويش را صريحا در برابر مأمون عباسى از آن يحيى و فرزندان او دانست « 7 » . از ديگر آثار طبى كه به دستور يحيى به عربى ترجمه شد بايد از قرابادين اهرن بن قس توسط ماسرجويه از زبان سريانى ، و كتابى در طب هندى از چرك كه به فارسى و عربى ترجمه گرديد ياد كرد « 8 » . بخور البرمكى كه شاپور بن سهل در قرابادين خود از آن ياد كرده و نوعى عطر مورد استعمال برمكيان بوده « 9 » ، ظاهرا منحصر به يك نوع نبوده است . چه ابن بيطار از دستهاى از عطرها و بويها موسوم به « برمكيات » نام برده و آنها را غير از بخورات و مثلثات دانسته است « 10 » .
--> ( 1 ) . ص 305 . ( 2 ) . جاحظ ، البيان ، 1 / 64 . ( 3 ) . ابن النديم ، 409 . ( 4 ) . همو ، 305 ، 360 ، جاحظ ، همانجا ، كانپورى ، 149 - 150 ؛ ابن ابى اصيبعه ، 2 / 32 . ( 5 ) . زيدان ، تاريخ تمدن ، 3 / 158 . ( 6 ) . ابن ابى اصيبعه ، 186 - 187 ، 126 . ( 7 ) . جهشيارى ، 225 - 227 ؛ ابن ابى اصيبعه ، ص 127 ، 137 . ( 8 ) . كانپورى ، 150 ؛ ابن ابى اصيبعه ، همانجا . ( 9 ) . GAL . 1 / 232 . ( 10 ) . ( ذيل قاموس للغة ) DOZY , 1 / 78